Likapa – Yabanmersini Türleri

LİKAPA

LİKAPA

Türkiye florasındaki yabani yaban mersinleri; V. vitis-idea , V.uliginosum, V. myrtillusve V. arctostaphylos türleri ile temsil edilmektedir.Bu türlerin sukkulent meyveleri yenilebilir ve bölgede ticari ya da ev ihtiyaçlarına yönelik olarak senenin
belirli zamanlarında toplanmaktadır.Bu türler ; Kafkasya , batı ve güney Transkafkasya
, Balkanlar ve Orta Asya ‘da tanımlanmışlardır. Yabanmersini Türleri
1 Doğal Yabanmersini Türleri
Türkiye florasındaki
yabani yaban mersinleri; V. vitis-idea , V.uliginosum, V. myrtillusve V.
arctostaphylos türleri ile temsil edilmektedir.Bu türlerin sukkulent meyveleri
yenilebilir ve bölgede ticari ya da ev ihtiyaçlarına yönelik olarak senenin
belirli zamanlarında toplanmaktadır.Bu türler ; Kafkasya , batı ve güney Transkafkasya
, Balkanlar ve Orta Asya ‘da tanımlanmışlardır.
1.1 Adi yaban mersini (Vaccinium myrtillus)
Vaccinium myrtillus Doğu Karadeniz ve Uludağ’da doğal olarak yetişen üzümsü bitkidir. Çalı
formunda bir bitki olup puslu bir yüzeyi olan mavi ve siyah üzümsü meyveleri
vardır. Giresun ve Ordu’da çalı formundaki bitkide yetişmelerinden dolayı
“çalı çileği” olarak adlandırılan bu bitki Batı dillerinde “mavi
çilek” olarak (örneğin İngilizce’de blueberry) adlandırılmaktadır.
Ülkemizde değişik adlarla tanınmaktadır. Örneğin Rize’de “likapa”,
Rize’nin Pazar ilçesinde “kaskanaka”, Ardeşen’de “çera veya
çela”, Trabzon’da “ligarba”, “lifos” veya
“Trabzon üzümü”, Artvin’de “morsivit” veya
“mahabak” ve diğer bölgelerde “ayı üzümü”, “çay
üzümü” veya “çoban üzümü” gibi adlarla tanımlanmaktadır.
Ülkemizde yapılan bazı bilimsel çalışmalarda “yaban mersini” olarak
adlandırılmakla birlikte Akdeniz’de doğal olarak yetiştirilen
“mersin” ile karıştırılabilmektedir.
1.2 Bataklık yaban mersini (Vaccinium uliginosum)
Kahverengi gövdeli ortalama 10-75 cm, bazen 1 m’ye kadar çıkabilen yaprak döken bir çalıdır. Yaprak kenarı tam olan ucu yuvarlak oval yapraklar 4-30 mm uzunluğunda ve 2-15 mm genişliğinde mavi-yeşil ağsı damarlıdır. 4-6 mm uzunluğunda vazo biçimindeki soluk pembe sarkık çiçekleri vardır. Yaz sonunda olgunlaşan yenebilen tatlı, küçük sulu ve etli meyvesi 5-8 mm çapında koyu mavi-siyahdır.
Geniş bir yayılış sahası vardır. Pireneler, Alpler ve Kafkasya; Asya’da Japonya ve Çin son olarak Kuzey Amerika’da Sierra Nevada ve Kayalık Dağlarında bulunur. Türkiye’de Karadeniz’in kuzey doğusunda rastlanır.
Bozkır, tundra, fundalık ve kozalaklı orman altlarında deniz seviyesinden 1700-3400 m yükseltideki ıslak asidik topraklarda yetişir.
1.3 Kafkas yaban mersini (Vaccinium arctostaphylos)
Bu tür 1-6 m yükseklikte bir ağaççıktır.
Kışın yapraklarını döker. Yapraklar 4-10 cm uzunluk ve 2-3 cm genişlikte, kenarları
dişlidir. Meyve kırmızımtrak siyah renklidir. Kuzey Anadolu bölgesi dağlarının
orman açıklarında yetişir. Yaprakları tanen, organik asitler ve glikozitler
taşımaktadır. Taze yaprakların elle büküldükten sonra kurutulması ile elde
edilen ürün eskiden “Trabzon çayı” veya “Sapanca çayı”
ismiyle çay yerine kullanılır veya çayın içine ilave edilirdi. Halk arasında
kullanılan diğer isimleri, Anadoluotu, Avcıüzümü, Çayüzümü, Çay yapraklı
Anadoluotu, Likapa.
1.4 Noktalı Küçük Yaban Mersini (Vaccinium vitis-idea)
Kırmızı Yaban mersini, Preiselbeere, 10-30cm boyunda, çok yıllık, sürekli yeşil renkli ve az çatallaşan bir bitkidir. Yaprakları derimsi üst kısmı koyu yeşil, altı açık yeşil renklidir. Çiçekleri beyaz renkli çan şeklinde uçlarına doğru beş parçalı olup geriye doğru kıvrıktır. Meyveleri koyu kırmızı veya kan kırmızısıdır.
2 Kültürü Yapılan Yabanmersini Türleri

2.1 Yüksek Çalı Formlu Yabanmersini

Günümüzde ticari olarak yetiştirilen ve melezlemeler sonucunda elde edilmiş yüzlerce çeşidi olan yüksek çalı formlu yabanmersini içinde kuzey orjinli (Vaccinium corymbosum L.) ve güney orjinli (Vaccinium corymbosum L. ,Vaccinium darrowi Camp. ve Vaccinium australe L. melezleri) yaban mersini olmak üzere farklı iki grup yer almaktadır. Yüksek çalı formlu yaban mersini dik büyüme gösterir .
Kışın yaprağını döker ,2-4.5 m boylanabilir.Ancak kültüre alındığında 1-3 m arasında boylanmasına müsaade edilir.Yaprakları eliptik veya ovaldir. Yaprak 7.5 cm uzunluğunda alt yüzeyler ince tüylü kenarları düz ve dip kısmına yakın ekstradan çiçek nektarını görülebilir. Yaprağın üst epidermisi mum tabaksıyla kaplıdır. Stomalar yaprak alt yüzeyinde bulunur. 800 -1100 saat soğuklama isterler.( 7 ºC altında ) .Kuzey bölgelerdeki yüksek çalı formlu yaban mersini için 400 saat soğuklama yeterlidir. Yeni ıslah edilmiş bazı çeşitleri soğuklama ihtiyacı 200-300 saate kadar düşürülmüştür. Düzenli meyve verme ve gelişme için tavşan gözü yaban mersini çeşitlerinden daha yüksek soğuklamaya ihtiyac duyarlar.Kuzey orjinli yüksek çalı formlu yaban mersini çeşitleri , Tavşan gözü yabanmersinine göre kış şartlarına daha dayanıklıdır. İklime alışmaya bağlı olarak sürgünleri -20 ile -40 ºC zarar görür. Çiçek tomurcukları dinlenme dönemindeyken -30 ile -35 ºC dereceye kadar dayanabilir. Meyveleri 1.5-2 gram ağırlığında olup meyve rengi mavi siyah , meyve kabukları yumuşak , çekirdek sayıları ise daha azdır. Çiçeklemeden sonra 45-75 gün içerisinde meyveleri olgunlaşır.

2.2 Kadife Yapraklı Yaban Mersini

Kadife yapraklı yaban mersini (Vaccinium myrtilloides L) gerek yapraklarında , gerekse gövdesinde , tüy içermesiyle diğer türlerden ayrılır. Bu türün yaprak kenarı düz olup diş içermezler. Ormanlık alanlarda en yaygın olan yaban mersini türüdür. Çok kısa sürede , çok fazla miktarda sürgün ve dal oluşturan bu yaban mersini türü , çok bol ürün verir .

2.3 Yer Yaban Mersini

Yer yaban mersini (Vaccinium Boreale) çok fazla dallanabilen bir türdür. Genelde toprak altında büyümesini sürdürür. Denize doğru burun gibi uzanmış açık alanlarda bol miktarda bulunur.

2.4. Adi Kısa Boylu Yaban Mersini

Yabani veya adi yaban mersini olarak bilinen bu türün (Vaccinium angustifolium Ait ) çalıları kısa , yaprakları ise cilalanmış gibi çok parlaktır. Yapraklar düz ve kenarları dişlidir. Yapraklar uçunda küçük bir beze taşırlar. Terk edilmiş alanlardaki kuru otların üzerinde gelişen ve böyle alanlarda yaygın olarak görülen bir yaban mersini türüdür.

2.5. Kısa Çalı Formlu Siyah Yaban Mersini

Kısa çalı formlu siyah yaban mersini türünde (Vaccinium angustifolium nigrum Wood-Boivin ) yapraklar mavi yeşil renkte iken , meyveleri parlak siyah renktedir. Mera ve doğal ortamlarda yetişen kısa boylu siyah yaban mersinleri Adi kısa boylu yaban mersinine çok benzemektedir. Ancak sürekli yakılan alanlarda kısa boylu siyah yaban mersini’nin artış oranı genelde çok hızlı olmaktadır.

2.6. Tavşan Gözü Yaban Mersini

Vaccinium ashei Reade dik ve kuvvetli büyüme gösterir. 10m boylanabilinir ancak kültüre alındığında 1-3 m’ ye budanmalıdır. Yaprakları küçük, oval veya eliptik olabilir. Meyveleri 1,2 ile 1,5 gram ağırlığında, mavi-siyah renkte, sert kabuklu ve fazla çekirdeklidir. Çiçek tomurcukları kış döneminde -24 C ile 30C’lere dayanabilir. Meyvelerin raf ömrü diğerlerine göre daha uzundur. El ile hasat için bitki boyunun 80 cm’de olması tercih edilir. Meyveleri taze ve sanayilik olarak üretilebiliir. Meyveler matlaşmaz. Çiçeklerdeki taç yapraklar döküldükten sonra 90 gün içinde meyveler olgunlaşır. Tam olgunlukta toplansalarda bu durumu uzun süre muhafaza eder ve buruşmazlar.

Cevapla